AIDS-experts luiden alarm nu financiering wereldwijd instort

De wetenschappelijke vooruitgang tegen hiv was nog nooit zo groot, maar de politieke wil bereikte volgens deskundigen een nieuw dieptepunt. Op de 26e Internationale Aidsconferentie, die maandag van start ging in Rio de Janeiro, waarschuwden experts dat de strijd tegen hiv in “reëel gevaar” verkeert nu de internationale financiering vorig jaar met bijna een vijfde daalde. Het is de eerste keer dat de conferentie plaatsvindt sinds de Verenigde Staten hun buitenlandse hulp drastisch begonnen terug te schroeven na de terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis, een koers die ook Europese landen als Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk volgden.

“Nooit eerder is donorfinanciering zo ver en zo snel gedaald, en de meest kwetsbaren betalen nu al de prijs”, zei Beatriz Grinsztejn, voorzitter van de International AIDS Society (IAS). Volgens haar komt de bijeenkomst er op een moment van “reëel gevaar” voor de aanpak van hiv.

Ooit was een hiv-diagnose een fataal en angstaanjagend vooruitzicht. Dankzij wetenschappelijke doorbraken en grootschalige financiering is de ziekte voor miljoenen mensen een beheersbare aandoening geworden. “Het einde van aids wordt niet langer beperkt door de wetenschap. De wetenschappers hebben hun deel gedaan. Het wordt beperkt door ongelijkheid”, zei UNAIDS-directeur Winnie Byanyima. “De wetenschap heeft haar werk gedaan, nu moet de politiek haar werk doen.”

Waarom deze terugval zwaar weegt

Byanyima sprak van “een van de meest opwindende momenten in de geschiedenis van de hiv-wetenschap”, met preventiemedicijnen die volgens haar een bijna vaccinachtige werkzaamheid hebben. Maar miljoenen mensen hebben er nog altijd geen toegang toe.

“Wanneer preventie verdwijnt, stijgen de besmettingen. Wanneer behandeling wordt onderbroken, sterven mensen. We weten hoe dit verhaal afloopt als we niet ingrijpen”, waarschuwde Byanyima.

Dat de financiering wegvalt, betekent in de praktijk dat veel armere landen zonder buitenlands geld hun hiv-programma’s moeilijk overeind kunnen houden. Volgens het UNAIDS-rapport dat op de conferentie werd voorgesteld, zijn tal van lage-inkomenslanden in Afrika voor 90 procent van hun hiv-respons afhankelijk van ontwikkelingshulp uit het buitenland. Naarmate de Europese bijdrage kromp, steeg juist het Amerikaanse aandeel: ondanks de forse bezuinigingen van de regering-Trump leveren de VS nog steeds 74 procent van de financiering door donoroverheden.

Ontwikkelingslanden nemen zelf meer verantwoordelijkheid

De landen met de hoogste hiv-cijfers — veel daarvan in Afrika ten zuiden van de Sahara — “nemen zelf het voortouw”, zei UNAIDS-topvrouw Angeli Achrekar tegen persbureau AFP. De binnenlandse financiering steeg vorig jaar met 4 procent en vertegenwoordigt nu bijna 60 procent van de totale hiv-respons.

Toch blijven die bedragen “een druppel op een gloeiende plaat” vergeleken met wat nodig is, aldus Byanyima. Deskundigen benadrukken bovendien dat het nog te vroeg is om de volledige impact van de bezuinigingen te zien. Al zakten het aantal nieuwe hiv-gevallen en aidsgerelateerde sterfgevallen in 2025 naar het laagste peil in meer dan dertig jaar, in 21 landen stegen de nieuwe besmettingen juist.

Wat er nu op het spel staat rond nieuwe medicijnen

De Verenigde Naties willen aids tegen 2030 als bedreiging voor de volksgezondheid uitbannen. Een van de doelen is dat 20 miljoen mensen toegang krijgen tot antiretrovirale middelen die de verspreiding van hiv tegengaan. Toch kreeg vorig jaar bijna de helft van alle kinderen met hiv deze medicijnen niet, waarschuwt het rapport.

Achrekar riep farmabedrijven op om “een reeks nieuwe medicijnen die als doorbraken gelden” toegankelijk en betaalbaar te maken. In aanloop naar de conferentie kondigde het Amerikaanse farmaconcern Merck aan dat het bepaalde producenten in Afrika en India wil toestaan goedkopere generieke versies te maken van zijn maandelijkse antiretrovirale pil alimatravir, die nog niet is goedgekeurd.

Artsen zonder Grenzen (MSF) riep het Amerikaanse Gilead vorige week op om zijn preventiemiddel lenacapavir — geprezen als game-changer omdat het maar tweemaal per jaar hoeft te worden ingespoten — aan meer landen in nood beschikbaar te stellen. Landen waar de klinische tests plaatsvonden, zoals Brazilië, Argentinië, Mexico en Peru, vallen buiten de huidige afspraken voor generieke verkoop. Onderzoek toont volgens MSF aan dat lenacapavir voor zo’n 40 dollar (ongeveer 37 euro) per persoon per jaar kan worden geproduceerd, terwijl het in de VS tot 28.000 dollar (ongeveer 26.000 euro) per patiënt per jaar kost.

Vindt u dat rijke landen hun steun aan de wereldwijde hiv-bestrijding moeten herstellen, of ligt de verantwoordelijkheid nu vooral bij de landen zelf en bij de farmasector? Deel uw mening hieronder.