Tieners die moeite hebben om zich los te maken van sociale media, vertonen in het jaar daarna vaker meer ADHD-symptomen. Dat blijkt uit een grootschalige Amerikaanse studie die ruim 11.000 jongeren gedurende vijf jaar volgde. De onderzoekers, onder leiding van Jason M. Nagata, zagen dat in jaren waarin jongeren meer tekenen van problematisch socialmediagebruik lieten zien — zoals er voortdurend aan denken of de drang voelen om het steeds meer te gebruiken — zij het jaar daarna doorgaans meer ADHD-symptomen vertoonden. Het omgekeerde verband, waarbij ADHD-symptomen leiden tot latere mediaproblemen, was veel zwakker en minder consistent. De resultaten verschenen in het wetenschappelijke tijdschrift JAMA Network Open.
- Ruim 11.000 jongeren werden vijf jaar lang gevolgd, vanaf ongeveer 12-jarige leeftijd tot in de midden-adolescentie.
- Meer problematisch socialmediagebruik ging samen met meer ADHD-symptomen het jaar erna.
- Het verband was het sterkst tussen 14 en 16 jaar en sterker bij jongens dan bij meisjes.
- De onderzoekers benadrukken dat de effecten klein waren en zich alleen over beperkte periodes toonden.
ADHD is een van de meest voorkomende aandoeningen onder jongeren en wordt gekenmerkt door aanhoudende aandachtsproblemen, hyperactiviteit en impulsiviteit die het dagelijks leven en de ontwikkeling kunnen verstoren. Volgens de studie treft de aandoening zo’n 7 miljoen kinderen in de Verenigde Staten, ofwel 11,4 procent, waarbij het aantal gevallen tussen 2016 en 2022 met een miljoen toenam.
Waarom de leeftijd tussen 14 en 16 een kwetsbare fase is
Het verband tussen sociale media en ADHD-symptomen bleek het sterkst tussen 14 en 16 jaar. In die fase krijgen tieners doorgaans meer vrijheid online, terwijl het deel van de hersenen dat impulsen afremt nog volop in ontwikkeling is en de achterstand op het beloningssysteem nog moet inhalen.
Dat beloningssysteem staat centraal in de verklaring die de onderzoekers aandragen. Socialmediaplatforms zijn ontworpen om de aandacht vast te houden: functies als likes en eindeloos scrollen bieden voortdurend nieuwe prikkels en een gevoel van sociale beloning dat moeilijk te weerstaan is. Die opzet sluit aan bij bepaalde ADHD-kenmerken, zoals sterker reageren op onmiddellijke beloningen en moeite hebben om te wachten op een grotere beloning later.
In jaren met zwaarder socialemediagebruik rapporteerden ouders bij hun kinderen meer problemen met aandacht en impulsiviteit — de tieners zelf merkten die verandering niet op.
Verschillen tussen jongens en meisjes
Het patroon waarbij socialemediagebruik vooraf lijkt te gaan aan latere ADHD-symptomen was sterker bij jongens dan bij meisjes. Tegelijk hadden meisjes met ADHD-symptomen juist meer moeite met sociale media.
Voor het onderzoek gebruikten de wetenschappers een prospectieve cohortstudie, waarbij een grote groep mensen over langere tijd wordt gevolgd om te zien hoe gedragingen veranderen en elkaar beïnvloeden. De jongeren vulden zelf een vragenlijst in over socialmediaverslaving, met vragen over controleverlies, moeite om te minderen en onrust als ze geen toegang hadden. Het gedrag van de tieners — zoals impulsiviteit en concentratieproblemen — werd daarnaast door ouders of verzorgers beoordeeld aan de hand van een gestandaardiseerde vragenlijst.
Wat dit betekent voor artsen en ouders
De bevindingen vormen volgens de onderzoekers een argument om problematisch socialemediagebruik mee te wegen bij de beoordeling van jongeren, in het bijzonder bij wie al ADHD of andere aandachtsproblemen heeft. Voor de praktijk zou dit betekenen dat een gesprek over onlinegewoontes een plek zou kunnen krijgen in het onderzoek naar aandachtsklachten.
Belangrijk is dat het hier om een samenhang gaat en niet om een bewezen oorzaak-gevolgrelatie. De onderzoekers wijzen er zelf nadrukkelijk op dat de gevonden effecten klein waren en zich alleen over beperkte periodes voordeden. Bredere klinische conclusies of beleidsaanbevelingen moeten daarom voorzichtig worden getrokken.
Herkent u bij uzelf of uw kinderen de moeite om af en toe helemaal offline te gaan? Deel hieronder hoe u thuis omgaat met schermtijd en sociale media.
