Wie de Nederlandse Urgenda-zaak heeft gevolgd, herkent het principe: burgers stappen naar de rechter om hun overheid te dwingen meer tegen klimaatverandering te doen. In het Canadese Vancouver is maandag een vergelijkbaar civiel proces begonnen. Vijftien Canadezen van 17 tot 25 jaar vragen de rechtbank de federale regering in Ottawa wettelijk bindende doelen op te leggen voor de uitstoot van broeikasgassen. Opvallend is welk bewijs de jonge eisers aandragen. Zij leggen niet alleen nadruk op toekomstige risico’s, maar vooral op hun eigen mentale gezondheid. Volgens hun advocaten moet het proces aantonen dat Canadezen nu al lijden onder de gevolgen van klimaatverandering.
- Vijftien Canadezen tussen 17 en 25 jaar klagen de federale regering aan wegens tekortschietend klimaatbeleid.
- Het civiele proces is maandag begonnen in Vancouver en is ongekend in Canada.
- De eisers willen dat de rechter Ottawa wettelijk bindende uitstootdoelen oplegt.
- Een kinder- en jeugdpsychiater getuigde over depressie, angst en posttraumatische stress bij jongeren.
Canadese zaak past in een internationale beweging
Een rechtszaak van deze aard is in Canada nooit eerder gevoerd. Ze maakt deel uit van een groeiende wereldwijde beweging van milieuactivisten die via de rechter sterkere klimaatbescherming willen afdwingen. Voor Nederlandse lezers is dat geen onbekend terrein. Met de Urgenda-zaak werd Nederland een van de bekendste voorbeelden van zo’n procedure: de rechter droeg de Staat daarin op de uitstoot sterker te verminderen. In België loopt met de Klimaatzaak een vergelijkbaar traject.
De kern van zulke zaken is telkens dezelfde vraag. Heeft een overheid een juridisch afdwingbare plicht om haar burgers tegen klimaatverandering te beschermen, of is dat uitsluitend een politieke keuze? De Canadese eisers stellen dat opeenvolgende regeringen hun recht op leven en veiligheid hebben geschonden door te weinig tegen klimaatverandering te doen.
Psychiater beschrijft ‘klimaatangst’ als psychologische schade
Kinder- en jeugdpsychiater Elizabeth Pinsky vertelde de rechtbank dat jonge Canadezen kampen met depressie, angst en posttraumatische stressstoornis. Dat geldt ook voor jongeren die door verwoestende bosbranden zijn getroffen. Ze sprak over ‘eco-angst’, een aandoening die zij omschreef als “een categorie psychologische schade die te maken heeft met woede, een gevoel van verraad”.
Volgens Pinsky voedt de zorg om het klimaat bij jongeren een algemene onrust over de toekomst. Veertig procent van de jongeren twijfelt volgens haar of ze kinderen willen vanwege de opwarming van de aarde. Een rapport van het Canadese ministerie van Volksgezondheid uit 2022 stelde al dat klimaatverandering “de mentale gezondheid onevenredig en ongelijk raakt” bij bepaalde groepen, waaronder jongeren.
“Het is een enge wereld. Ik vind het moeilijk om na te denken over wat de toekomst brengt”, getuigde eiser Saj Starcevich in tranen.
Starcevich uitte twijfels over het ouderschap, iets waarvan ze eerder had gedroomd.
Eisers vertellen over rook, hitte en verlies
Albert Lalonde uit Montreal fietst graag buiten, maar bleef deze zomer vaker binnen vanwege de “verstikkend giftige lucht” van bosbranden. Toen hij concludeerde dat hij buiten niet langer veilig was, voelde hij zich verraden. “Ik verwacht gewoon niets meer van regeringen”, zei hij. Daarbij wees hij op beleid van premier Mark Carney, onder meer het schrappen van een koolstofheffing voor consumenten.
Leandrea Reeves vertelde over een breder gevoel van verlies. Ze voelt zich “benadeeld” omdat extreem weer dat met klimaatverandering samenhangt haar ervaringen beperkt. Lauren Wright (22) uit de provincie Saskatchewan maakte in 2015 bosbranden mee waardoor duizenden mensen hun huis moesten verlaten. Ze beschreef het “diepe gevoel van rust” dat de natuur haar geeft. Hittegerelateerde klachten beperken haar echter in haar werk als boer en in haar tijd buiten.
Regering wijst op het mondiale karakter van het probleem
De advocaten van de regering zien het anders. Zij stellen dat klimaatverandering een wereldwijd probleem is. Zelfs als de rechter Ottawa aan bepaalde uitstootdoelen bindt, zou dat Canadezen volgens hen niet beschermen tegen de schadelijke gevolgen.
Daarmee draait de zaak om de vraag of één land juridisch aansprakelijk kan worden gehouden voor een probleem dat het niet alleen kan oplossen.
Dat argument is ook in eerdere klimaatzaken elders gebruikt. Het verschil met deze zaak zit in de nadruk op mentale schade. Als de rechter aanvaardt dat psychologische klachten een concreet en actueel gevolg van klimaatverandering zijn, ontstaat er een nieuw soort bewijs voor dit type rechtszaken. Wat de Canadese rechter uiteindelijk beslist, kan daardoor ook buiten Canada met belangstelling worden gevolgd.































