Japanse wetenschappers maken zich op voor een ambitieuze reis naar de manen van Mars. Met de onbemande missie Martian Moons eXploration (MMX) wil ruimtevaartorganisatie JAXA bodemmateriaal terughalen van Phobos, een van de twee manen van de rode planeet. De ruimtesonde, die vorige week donderdag aan de pers werd getoond, moet de komende maanden vertrekken vanaf het Tanegashima Space Center. Onderzoekers hopen dat de monsters licht werpen op het ontstaan van ons zonnestelsel en zelfs op de oorsprong van leven op aarde. Toch is Japan niet alleen: een concurrerende Chinese missie mikt erop nog eerder monsters van Mars naar de aarde te brengen.
- De onbemande MMX-sonde moet de komende maanden vertrekken en zeker 10 gram materiaal van Phobos verzamelen.
- Een terugkeercapsule moet rond 2031 landen in Australië.
- De Chinese missie Tianwen-3 mikt op een lancering rond 2028 en een terugkeer rond 2031, mogelijk eerder dan MMX.
Een internationale samenwerking met een lange aanloop
MMX is geen puur Japans project. De missie is een samenwerking tussen JAXA, het Franse ruimteagentschap CNES, het Duitse DLR, de Amerikaanse NASA en de Europese ruimtevaartorganisatie ESA, aangevuld met een reeks universiteiten en technologiebedrijven. Voor Japan bouwt de missie voort op eerdere ervaring met het terughalen van ruimtemateriaal. Zo bracht de onbemande sonde Hayabusa-2 in 2020 zo’n 5,4 gram gesteente en stof terug van een planetoïde op enkele honderden miljoenen kilometers van de aarde.
De ontwikkeling verliep niet zonder hoofdbrekens. Vooral de landingspoten van de sonde vormden een uitdaging, omdat de zwaartekracht op Phobos extreem laag is. “We moeten voorkomen dat de sonde omvalt door de poten de landingsklap te laten opvangen”, legt Akinari Uehara, ingenieur bij Mitsubishi Electric, uit. Dat het niet altijd vlekkeloos gaat, bewees het Japanse maanlandingstuig SLIM, bijgenaamd de “Moon Sniper”, dat in 2024 kantelde bij de landing op de maan maar toch data bleef doorsturen.
Landen op Phobos en speuren naar de oorsprong
Volgens plan blijft de sonde ongeveer drie jaar in een baan rond Mars. In die periode probeert ze te landen op Phobos en er minstens 10 gram (0,35 ounce) oppervlaktemateriaal te verzamelen. De meegevoerde rover IDEFIX — vernoemd naar het hondje van stripheld Asterix — voert waarnemingen uit op het oppervlak. Ook de tweede maan, Deimos, wordt bestudeerd, zij het zonder landing. Daarna keert een capsule terug naar de aarde voor een landing in Australië, naar verwachting rond 2031.
De centrale vraag die JAXA wil beantwoorden, is hoe Mars en zijn manen zijn ontstaan. Daarover bestaan twee theorieën. De “reuzenbotsing”-hypothese stelt dat de manen ontstonden nadat een hemellichaam op Mars insloeg. De “invang”-hypothese gaat er juist van uit dat de manen planetoïden zijn uit het buitenste zonnestelsel, die door de zwaartekracht van Mars werden gevangen.
Welke van beide theorieën klopt, kan volgens JAXA helpen verklaren hoe een leefbare omgeving voor leven kon ontstaan op de rotsachtige planeten die het dichtst bij de zon staan: Mercurius, Venus, de aarde en Mars.
“MMX zal licht werpen op de transportmechanismen die water, vluchtige stoffen en organische verbindingen vanuit het buitenste zonnestelsel naar de binnenste, rotsachtige planeten brachten”, zegt de Franse astrofysicus Patrick Michel, die aan IDEFIX werkt. “Als Phobos en Deimos inderdaad overblijfselen zijn van die vroege transportsystemen, kunnen ze aanwijzingen bevatten over de oorsprong van het leven zelf.”
De missie heeft ook een langetermijndoel: JAXA wil onderzoeken of Phobos kan dienen als een “natuurlijk ruimtestation”. Door de technologie voor een heen- en terugreis naar Mars te ontwikkelen, legt de missie mogelijk de basis voor toekomstige bemande reizen naar de rode planeet.
Een stille race om als eerste thuis te komen
MMX is niet de enige poging om materiaal van Mars naar de aarde te brengen. De Amerikaanse rover Perseverance, die sinds 2021 over Mars rijdt, verzamelde al monsters die klaarliggen voor transport. Die missie is echter feitelijk stopgezet door de regering van president Donald Trump, na een stemming in het Amerikaanse Congres in januari.
Ondertussen roert China zich. Het ruimtevaartuig Tianwen-3 staat gepland voor een lancering rond 2028 en moet rond 2031 monsters van Mars terugbrengen — mogelijk nog vóór MMX. Peking boekte eerder al een opvallend succes met de Tianwen-1-missie, die in 2021 de rover Zhurong op het oppervlak van Mars afzette.
Moet de wetenschap zich druk maken om wie het snelst is, of telt vooral wat de monsters ons leren? Deel uw kijk op deze ruimtewedloop naar Mars.
