Voor de vele mensen die na een orgaantransplantatie of door een bloedkanker met een verzwakt afweersysteem leven, is agressieve huidkanker een hardnekkig probleem: juist zij ontwikkelen vaker gevaarlijke vormen én komen vaak niet in aanmerking voor moderne immunotherapie. Nieuw onderzoek van The University of Texas MD Anderson Cancer Center werpt daar nu ander licht op. Het team ontdekte dat de belangrijke kankerbestrijdende afweercellen bij deze patiënten niet ontbreken, maar hun vermogen om onderling te communiceren zijn kwijtgeraakt. De studie verscheen in het wetenschappelijke tijdschrift Cell.
- Onderzoekers analyseerden tumoren van 138 patiënten met niet-melanome huidkanker.
- Immuungezwakte patiënten hadden een vijfjaarsoverleving van 33 procent, tegenover 68,8 procent bij mensen met een normale afweer.
- De afweercellen (macrofagen) zijn wél aanwezig, maar functioneren en communiceren gebrekkig.
Niet-melanome huidkanker is volgens de onderzoekers de meest voorkomende vorm van kanker in de Verenigde Staten. Mensen met een verzwakt immuunsysteem, onder wie orgaantransplantatiepatiënten en mensen met bepaalde bloedkankers, hebben een grotere kans op agressieve varianten. Doordat hun afweer al onderdrukt is, worden zij bovendien vaak uitgesloten van behandeling met de zogenoemde immuun-checkpointremmers die bij andere patiënten wél aanslaan. Daardoor blijven ze zonder immunotherapeutische opties.
Lang gold de gedachte dat de cellen simpelweg ontbraken
“Deze patiënten behandelen is jarenlang heel lastig geweest, zelfs in het tijdperk van de immunotherapie”, zegt medeleider van het onderzoek Moran Amit, arts en assistent-hoogleraar hoofd-halschirurgie. “De heersende opvatting was lang dat deze patiënten gewoon minder van deze belangrijke afweercellen hebben, maar dat is niet wat wij zagen.”
Centraal in de bevinding staan macrofagen: witte bloedcellen die de afweerreactie van het lichaam helpen coördineren. Werken ze goed, dan helpen ze de T-cellen om kankercellen te herkennen en aan te vallen. Uit een analyse op het niveau van afzonderlijke cellen bleek dat tumoren van immuungezwakte patiënten wel degelijk veel van dezelfde celtypes bevatten. Toch waren die cellen minder goed in het doorgeven van kankergerelateerde signalen aan andere cellen, en hadden ze een minder gevarieerd aanbod aan receptoren. Dat wijst erop dat hun vermogen om kankercellen te herkennen beperkter is.
“De kwaliteit van de afweercellen en hun onderlinge interacties zijn mogelijk net zo belangrijk als het aantal cellen dat aanwezig is”, aldus Amit.
Waarom dit voor de behandeling verschil kan maken
De verschuiving in inzicht is meer dan academisch. Als het probleem niet de afwezigheid maar het disfunctioneren van cellen is, verschuift het doel van behandelingen: niet nieuwe cellen aanvoeren, maar de aanwezige cellen weer aan het werk krijgen. Dat betekent dat therapieën die de aangeboren afweer versterken of de communicatie tussen afweercellen binnen een tumor verbeteren, in beeld komen als mogelijk nieuwe piste. Voor patiënten die nu geen immunotherapie kunnen krijgen, zou zoiets in de toekomst een alternatief kunnen bieden — al is dat vooralsnog een onderzoeksrichting en geen beschikbare behandeling.
“Nu we weten dat de cellen er zijn, verandert dat de manier waarop we dit probleem aanpakken”, zegt Amit. “We onderzoeken nu manieren om de cellen te versterken of hun verloren functie te herstellen.” Volgens de onderzoekers onderstrepen de resultaten ook het belang van de aangeboren immuniteit bij het vormen van de afweer tegen tumoren.
Voor patiënten met een verzwakt afweersysteem is het verschil in overlevingskansen groot: in de bestudeerde groep lag de vijfjaarsoverleving op 33 procent, tegen 68,8 procent bij patiënten met een normale afweer. Juist die kwetsbare groep zou volgens de auteurs baat kunnen hebben bij de nieuwe onderzoeksrichting.
Herkent u vanuit uw eigen omgeving hoe lastig huidkanker te behandelen is bij mensen met een verzwakt afweersysteem? Deel uw ervaring of vraag hieronder.
