Een ernstige COVID-19-infectie kan virussen die jarenlang ongemerkt in het lichaam sluimeren opnieuw wakker maken. Dat blijkt uit een nieuwe studie in het wetenschappelijke tijdschrift Nature, uitgevoerd door onderzoekers van het Boston Children’s Hospital en samenwerkende instellingen. Bij ziekenhuispatiënten identificeerden zij binnen de eerste veertig dagen na opname elf gereactiveerde virussen. Eén slecht begrepen virusfamilie, de Anelloviridae, bleek sterk samen te hangen met langdurige lichamelijke beperkingen en long COVID. De bevinding levert een mogelijk belangrijke aanwijzing op voor de vraag waarom sommige patiënten maar moeizaam herstellen.
- COVID-19 kan sluimerende virussen zoals Epstein-Barr, cytomegalovirus en herpes opnieuw activeren.
- Reactivatie van de Anelloviridae hing sterk samen met long COVID en blijvende beperkingen.
- De studie volgde 1.154 patiënten in twintig Amerikaanse onderzoeksziekenhuizen.
Virussen die jarenlang in het lichaam achterblijven, zoals Epstein-Barr, cytomegalovirus (CMV) en het herpesvirus, komen bijzonder vaak voor. Bij veel mensen veroorzaken ze geen enkele klacht en lijken ze onschadelijk. Toch wijst groeiend bewijs erop dat ze bij hernieuwde activiteit een rol kunnen spelen bij auto-immuunziekten en andere langdurige aandoeningen.
Grootste biomarkeronderzoek naar COVID-19 tot nu toe
Het onderzoek volgde 1.154 patiënten in twintig Amerikaanse biomedische onderzoeksziekenhuizen en werd gefinancierd door de National Institutes of Health (NIH). Doel was het opsporen van biomarkers die samenhangen met de ernst van COVID-19 en met de uitkomsten voor patiënten. Via genoomsequencing zochten de onderzoekers naar sporen dat sluimerende virussen weer actief waren geworden — iets wat kan gebeuren wanneer het lichaam onder grote druk staat.
“Dit is de grootste en meest uitgebreide biomarkerstudie naar COVID-19, waarbij we meer dan duizend patiënten hebben gevolgd, meer dan 200.000 stalen hebben verzameld en in de loop van een jaar meer dan één miljard datapunten hebben gegenereerd voor deze openbare bron”, zegt Joann Diray-Arce, die de dataverwerking en -analyse binnen het Precision Vaccines Program leidt.
Elf virussen die weer opflakkerden
Van de elf gereactiveerde virussen werden Epstein-Barr, herpes simplex 1, cytomegalovirus en de Anelloviridae het vaakst aangetroffen. Die laatste familie is nog nauwelijks begrepen en blijft bij ongeveer 90 procent van de bevolking latent aanwezig. Juist deze groep vertoonde een opvallende samenhang met langdurige lichamelijke beperkingen en long COVID.
“Deze link met long COVID is een interessante bevinding, want wereldwijd lijden miljoenen mensen aan deze chronische aandoening”, zegt arts-wetenschapper Ofer Levy, directeur van het Precision Vaccines Program in Boston en betrokken hoofdonderzoeker.
Volgens Levy kan meer inzicht in de moleculaire en virale factoren achter long COVID uiteindelijk de weg wijzen naar betere diagnostiek en behandelingen.
Ontsteking als mogelijke aanjager
De analyse van bloedstalen bracht een onverwacht patroon aan het licht rond Epstein-Barr en cytomegalovirus. Deze virussen leken niet actief te worden doordat het immuunsysteem was onderdrukt, maar juist als reactie op ontsteking. Dat daagt het gangbare idee uit dat chronische virale reactivatie vooral optreedt door een verzwakt afweersysteem.
De resultaten laten zien dat sluimerende virussen ook bij mensen met een ogenschijnlijk functionerend immuunsysteem geregeld weer actief kunnen worden, vooral wanneer er sprake is van veralgemeende ontsteking in het lichaam.
Voor lezers is dat relevant omdat het onderzoek een verklaring in beeld brengt voor de langdurige klachten die veel mensen na een coronabesmetting houden. Een beter begrip van de onderliggende mechanismen zou op termijn kunnen helpen bij het gerichter behandelen van long COVID, al blijft het bij deze studie voorlopig om een gevonden samenhang gaan en niet om een bewezen oorzaak-gevolgrelatie.
Onderzoek naar behandelingen gaat verder
Hoewel COVID-19 voor velen niet langer als een groot probleem geldt, benadrukt Levy dat het onderwerp actueel blijft. “In het luchtwegseizoen 2025-2026 stierven tot 50.000 Amerikanen aan COVID, en volgens sommige schattingen lijden meer dan 10 miljoen volwassenen in de VS aan long COVID”, zegt hij. “We moeten deze patiënten helpen om zo goed mogelijk te herstellen.” Hij wijst er ook op dat er vroeg of laat een nieuwe coronapandemie kan komen, wat volgens hem betekent dat alle mogelijke lessen uit COVID-19 getrokken moeten worden.
De onderzoekers willen als volgende stap uitzoeken hoe het immuunsysteem tijdens het verloop van COVID-19 reageert op deze gereactiveerde virussen. Hun doel is effectieve behandelingen te vinden en te bepalen wat het beste moment is om in te grijpen.
Herken je langdurige klachten na een coronabesmetting, of ken je iemand die daarmee worstelt? Deel je ervaring en je kijk op dit onderzoek hieronder.
