Een rechtbank in Hongkong heeft twee vooraanstaande pro-democratische activisten schuldig bevonden aan opruiing tot ondermijning van de staatsmacht. Lee Cheuk-yan (69) en Chow Hang-tung (41) waren jarenlang de gezichten van de Hong Kong Alliance, de inmiddels verboden beweging die drie decennia lang de jaarlijkse herdenking van het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede organiseerde. Beiden pleitten onschuldig. De zaak wordt breed gezien als een graadmeter voor de vrijheid van meningsuiting in de Chinese stad. Het tweetal riskeert tien jaar cel; de strafmaat wordt op een later moment bepaald.
- Lee Cheuk-yan en Chow Hang-tung zijn veroordeeld voor ‘opruiing tot ondermijning’ onder de nationale veiligheidswet.
- Beiden zitten al sinds hun aanklacht in 2021 vast en riskeren tot tien jaar gevangenisstraf.
- Een derde verdachte, Albert Ho (74), bekende in januari schuld.
Een herdenking die tienduizenden trok en toen werd verboden
Drie decennia lang was de kaarslichtwake in Hongkong de enige grootschalige publieke herdenking van het neerslaan van de studentenprotesten in 1989. Jaarlijks kwamen tienduizenden mensen bijeen met kaarsen en lampjes om de slachtoffers te gedenken. In China zelf is elke openbare herdenking van de gebeurtenissen verboden en gecensureerd.
De keerpunten kwamen in korte tijd achter elkaar. Na de massale, soms gewelddadige anti-regeringsprotesten van 2019 legde Peking Hongkong in 2020 een strenge nationale veiligheidswet op. De wake werd datzelfde jaar verboden, aanvankelijk onder verwijzing naar de coronapandemie, en in 2021 volgde de ontmanteling van de Alliance. Lee en Chow werden dat jaar aangeklaagd en zitten sindsdien vast.
De aanklagers stelden dat het tweetal “de nationale veiligheid in gevaar bracht in naam van de mensenrechten”. Volgens de rechtbank zetten zij anderen aan tot het ondermijnen van de staatsmacht via onwettige middelen.
Twee levens gewijd aan de democratiebeweging
De twee veroordeelden staan symbool voor verschillende generaties van de beweging. Lee is sinds de jaren zeventig actief in de Hongkongse vakbondsbeweging en op het gebied van mensenrechten in China. In mei 1989 bezocht hij de demonstrerende studenten in Peking en was hij aanwezig toen het leger met tanks en soldaten ingreep. Hij zei de rechtbank die ervaring te hebben ervaren als het begin van een “levenslange toewijding” aan de democratie. Volgens hem betekent “een einde maken aan de eenpartijdictatuur niet dat de leiding van de Communistische Partij eindigt”.
Chow, een in Cambridge opgeleide advocaat, verdedigde zichzelf tijdens het proces. Ze groeide op na de teruggave van Hongkong aan China en bezocht de wakes al vanaf haar kindertijd. Tijdens haar detentie voert ze elk jaar in juni een hongerstaking uit ter herdenking. Gerechtigheid zoeken voor de slachtoffers is volgens haar een morele plicht die “niet mag worden bestempeld als aanzetten tot het plegen van een misdrijf”.
“Hoe almachtig de leiding van de Communistische Partij ook mag zijn, ze kan ons geweten niet dicteren”, zei Chow in haar slotpleidooi.
Hoe de veiligheidswet Hongkong veranderde
Hongkong stond van 1898 tot 1997 onder Brits bestuur. Bij de teruggave aan Peking werd afgesproken dat burgerrechten zoals persvrijheid, vrijheid van meningsuiting en vergaderingsvrijheid ten minste vijftig jaar in stand zouden blijven. De veiligheidswet van 2020 heeft die belofte volgens critici uitgehold: de autoriteiten noemen de wet noodzakelijk voor de stabiliteit, maar in de praktijk wordt hij ingezet om critici het zwijgen op te leggen.
De veroordeling past in een breder patroon. Eerder dit jaar werd mediamagnaat Jimmy Lai (78) op basis van de veiligheidswet schuldig bevonden en tot twintig jaar cel veroordeeld. Sinds de invoering van de wet is protesteren in Hongkong vrijwel onmogelijk geworden en hebben honderdduizenden inwoners de stad verlaten, met bestemmingen als het Verenigd Koninkrijk, Canada, Australië en Taiwan.
Mensenrechtenorganisaties reageerden scherp: volgens Elaine Pearson van Human Rights Watch legden Lee en Chow “de angst van de Chinese regering voor de herinnering aan haar eigen wandaden” bloot. Ze riep regeringen wereldwijd op Peking ter verantwoording te roepen voor het uithollen van de vrijheden in Hongkong.
Wanneer de rechtbank de strafmaat bekendmaakt, is nog niet bekend. Tot die tijd blijven beide activisten in detentie, waar ze inmiddels al sinds 2021 vastzitten.
Wat betekent deze uitspraak volgens u voor de toekomst van de vrijheid van meningsuiting in Hongkong? Deel uw mening hieronder.
