Iran heeft gedreigd elk land dat meedoet aan de “economische oorlog” van de Verenigde Staten hard aan te pakken. De waarschuwing kwam zaterdag van Mohsen Rezaei, secretaris van de Iraanse Opperste Nationale Veiligheidsraad, op de staatsomroep IRIB, terwijl de diplomatieke pogingen om de maandenlange oorlog te beëindigen zijn vastgelopen en de scheepvaart door de Straat van Hormuz drastisch is afgenomen. De uitspraken vielen kort voor de aankondiging van nieuwe Amerikaanse sancties op maandag door minister van Financiën Scott Bessent, die de al kwakkelende Iraanse economie verder onder druk kunnen zetten.
- Rezaei noemt elk land dat economische beperkingen oplegt “een vijand” en dreigt met “seismische” vergelding.
- Washington belooft een “ongekend” niveau van economische oorlogsvoering en isolatie tegen Iran.
- Teheran waarschuwt buurlanden dat “geen druppel olie” de Golfregio zal verlaten als zij meedoen.
“Elk land dat deelneemt aan het opleggen van economische beperkingen aan ons, zal als vijand worden beschouwd”, aldus Rezaei. Hij richtte zijn boodschap uitdrukkelijk ook tot de buurlanden van Iran: als zij zich aansluiten bij de economische strijd van de Amerikaanse president Donald Trump, zou “geen druppel olie” de Golfregio nog verlaten, ook niet via alternatieve exportroutes buiten Hormuz om. Door die zeestraat passeert in vredestijd een vijfde van de wereldwijde olie- en gasexport.
Trump kondigt zwaarste economische operatie tot nu toe aan
De dreigementen volgen op een aankondiging van Trump dat zijn regering de “meest verpletterende economische operatie” tot dusver tegen Iran zou uitvoeren. Hij beloofde “enorme economische gevolgen” voor elk land dat Iran “welke reddingslijn dan ook” biedt. Bessent herhaalde die lijn: “Je bent met ons of tegen ons.” Hij drong ook aan op medewerking van China, dat meer dan 80 procent van de Iraanse olie-export afneemt.
De oorlog begon op 28 februari, onder het voorwendsel dat Teheran op het punt stond kernbommen te verwerven — een claim die zowel door de Amerikaanse inlichtingendiensten als door het atoomagentschap van de VN (IAEA) werd ontkracht. De VS beschikken over militaire installaties op meer dan een dozijn locaties in het Midden-Oosten en Noord-Afrika, waaronder in Golfstaten als Bahrein, Koeweit, Qatar, Saoedi-Arabië en de VAE, met duizenden militairen in de regio.
Iraans president Masoud Pezeshkian zei zondag dat zijn land “in een volledige economische, militaire en veiligheidsoorlog” met de VS verkeert.
Volgens Pezeshkian had “de vijand” voorspeld dat Iran onder Amerikaanse druk zou instorten en “Venezuela” zou worden. “Dat is niet alleen niet gebeurd, het werd een macht die de wereld verbaasde met haar weerstand”, zei hij in een tv-toespraak.
Een strategie in drie fasen
Rezaei schetste een aanpak in drie stappen: eerst onderhandelingen met landen die met de VS samenwerken om de spanningen te de-escaleren. “We zullen eerst met hen praten en hen vragen afstand te nemen van de Verenigde Staten”, zei hij. “Maar als ze niet handelen, slaan we toe. Dan viseren we de belangen van dat land.” De verwijzing naar alternatieve exportroutes wijst vermoedelijk op de Bab al-Mandeb, de toegang tot de Rode Zee die Saoedi-Arabië gebruikte na de blokkade van Hormuz. Teheran blokkeerde Hormuz als reactie op de oorlog en zet dit in als drukmiddel; de VS legden op hun beurt een marineblokkade op aan Iraanse havens.
Hamidreza Azizi, Iran-onderzoeker bij het Clingendael Instituut, ziet in de retoriek een “offensieve doctrine” ontstaan die berust op preventie en onevenredige vergelding. Volgens hem probeert Teheran afschrikking al in een vroeger stadium te vestigen, door te signaleren dat zelfs voorbereidingen voor een aanval een Iraanse reactie kunnen uitlokken. De waarschuwing aan de Golfstaten noemt hij “in wezen een ultimatum”.
Wat betekent dit voor de Golfstaten?
De Golfstaten — buren van Iran maar ook bondgenoten van Washington — komen steeds meer klem te zitten. Voor hun eigen export van olie en gas zijn ze grotendeels afhankelijk van Hormuz, waardoor Iraanse aanvallen ook hun economieën raken. Of zij zich aansluiten bij de Amerikaanse druk, is onzeker.
De VAE herstelden in 2022 de diplomatieke betrekkingen met Iran, maar legden vorige week een handelsembargo op na een beschuldiging van een raketaanval, die Teheran ontkent. Saoedi-Arabië en Iran normaliseerden hun banden in 2023 in een door China bemiddelde overeenkomst. “Uiteindelijk kunnen de Golflanden de geografie niet veranderen. Ze moeten naast Iran leven en werken”, zei Simon Mabon, hoogleraar internationale betrekkingen aan Lancaster University.
Denkt u dat de Golfstaten uiteindelijk kiezen voor Washington of voor een werkbare relatie met Teheran? Deel uw kijk op deze escalatie hieronder.
