Wie vandaag door een sportschool of supermarkt loopt, komt de boodschap overal tegen: meer eiwitten. Eiwitrepen, eiwitshakes, eiwitverrijkte yoghurt en pudding liggen inmiddels in elk schap, en op sociale media prijzen personal trainers en influencers dagelijkse doelen aan die steeds hoger komen te liggen. Maar die obsessie met eiwitten — in het Engels ‘proteinmaxxing’ genoemd — heeft een keerzijde. Volgens de auteur van een persoonlijk relaas in mannenblad GQ en de artsen die hij sprak, kan een overmatige eiwitinname zelfs fitte, gezonde mensen opzadelen met pijnlijke aandoeningen zoals jicht en nierstenen.
- Een te hoge eiwitinname kan het urinezuurgehalte doen stijgen, een voorloper van jicht.
- Ook nierstenen en aanhoudend slechte adem worden in verband gebracht met te veel eiwitten.
- Experts wijzen de recente ‘proteinmaxxing’-trend aan als deel van de oorzaak.
De aanleiding was een routinecontrole. Bij het doornemen van zijn bloedwaarden stelde de arts van de GQ-auteur vast dat zijn urinezuurgehalte te hoog lag — volgens de dokter een voorbode van jicht. Voor de man, midden dertig, sportief en met zo’n 15 procent lichaamsvet, kwam dat als een verrassing. Jicht wordt doorgaans geassocieerd met overgewicht, hoge bloeddruk en diabetes, en komt het vaakst voor bij mannen in de zestig. De verklaring van de arts: met een dagelijkse inname van rond de 200 gram eiwit nam de man meer hooi op zijn vork dan zijn lichaam aankon.
Waarom eiwitten en jicht met elkaar samenhangen
Jicht is een vorm van artritis die ontstaat wanneer een opstapeling van urinezuur kristallen van natriumuraat in de gewrichten vormt. Het geldt als een van de pijnlijkste vormen van artritis. “Klassiek zit het in de tenen”, zegt internist dr. Spencer Kroll, “maar jicht kan overal in je lichaam opduiken, en de pijn kan hevig zijn.” Veel eiwitrijke voedingsmiddelen, waaronder rood vlees en bepaalde soorten zeevruchten, bevatten purines. Die worden in het lichaam omgezet in urinezuur — daar zit de link.
Lange tijd werd jicht vooral als een kwestie van genetische aanleg beschouwd, zegt diëtiste Kylie King. “Ik herinner me nog goed dat de eiwitaanbevelingen zo’n vijf jaar geleden echt hoog begonnen te worden”, vertelt ze. Cliënten kwamen bij haar binnen met doelen die ze van hun personal trainer of van online hadden meegekregen. Sindsdien is de trend alleen maar sterker geworden.
Dr. Kroll herinnert zich een patiënt die zijn spraakkamer strompelend binnenkwam omdat hij niet meer kon lopen — met een extreem hoog urinezuurgehalte na een eiwitrijk bulk-dieet. De oplossing, naast pijnmedicatie: minder eiwit, en specifiek minder vlees.
Ook nierstenen en slechte adem loeren om de hoek
Een te hoge eiwitinname vergroot ook het risico op nierstenen. Urinezuurstenen, een van de vaker voorkomende types, ontstaan net als jicht door een opstapeling van urinezuur. “Dat komt meestal van meer eiwit — vooral dierlijk eiwit — in combinatie met te weinig vocht”, aldus King.
Daarnaast zijn er calciumoxalaatstenen, goed voor zo’n 80 procent van alle nierstenen. Die worden niet rechtstreeks door eiwit veroorzaakt, maar door een laag calciumgehalte. Wie overschakelt op een overwegend eiwitrijk dieet — bijvoorbeeld met whey, dat weinig calcium bevat — kan een calciumtekort ontwikkelen en zo een verhoogd risico lopen. King raadt aan calciumrijke voeding zoals zuivel en bladgroenten niet te verwaarlozen, en wijst erop dat een familiegeschiedenis het risico ongeveer verdubbelt.
Minder pijnlijk maar hardnekkig is slechte adem. “Mensen denken vaak dat het een vochtprobleem is, terwijl het eigenlijk metabolisch is”, zegt King. Eiwit wordt in het lichaam afgebroken tot stikstof en vervolgens ammoniak; bij overmatige inname is die ammoniak op de adem te ruiken. Wordt veel eiwit gecombineerd met heel weinig koolhydraten, dan maakt het lichaam door ketose aceton aan — een geur die aan nagellakremover doet denken.
De belangrijkste boodschap van de experts: je hebt waarschijnlijk minder eiwit nodig dan je denkt. Wie zijn dagelijkse inname bewust in de gaten houdt, kan de meeste van deze problemen vermijden.
Ben jij ook meegegaan in de eiwithype, of blijf je er bewust weg van? Deel jouw ervaring met eiwitshakes, -repen en dagelijkse doelen in de reacties.
