Op het Indonesische deel van Borneo probeert de overheid met wolkenzaaiing regen af te dwingen om de aanhoudende bosbranden te blussen. Meteoroloog Safillah Anggie Wahyuni vloog boven Palangkaraya in Centraal-Kalimantan om wolken op te sporen die neerslag kunnen opleveren. Indonesië zet de techniek steeds vaker in tegen een brandseizoen dat volgens deskundigen een van de zwaarste in jaren dreigt te worden, aangejaagd door een krachtige El Niño. Volgens de regering brandde in de eerste helft van dit jaar meer dan 100.000 hectare af; onafhankelijke analyse legt dat cijfer nog veel hoger.
- De Indonesische overheid meldt dat in de eerste helft van dit jaar meer dan 100.000 hectare afbrandde.
- Monitoringsite Nusantara Atlas komt tot ruim 285.000 hectare tot en met juli — meer dan viermaal de oppervlakte van Jakarta.
- Tussen 2021 en augustus dit jaar voerde Indonesië 252 wolkenzaai-operaties uit, tegen 85 in het voorgaande decennium.
Wolkenzaaiing houdt in dat zilverjodide, zouten of andere deeltjes in wolken worden verspreid om neerslag op gang te brengen. Wereldwijd wordt de techniek zelden ingezet tegen bosbranden, maar Indonesië schaalt de inspanningen op. “Weermodificatie creëert geen wolken: we optimaliseren wolken die potentieel regen kunnen opleveren”, legde Safillah uit na haar vlucht. “Weermodificatie is alleen effectief als de omstandigheden kloppen.”
De techniek stuit op grenzen in het droge seizoen
Het merendeel van de brandbestrijding gebeurt nog altijd op de grond, met bijna 50.000 brandweerlieden op dit moment ingezet. Bovendien plaatsen experts kanttekeningen bij het nut van wolkenzaaiing juist in het droge seizoen, wanneer branden pieken. “De effectiviteit zal erg laag zijn door het gebrek aan wolken”, zei I Putu Santikayasa, docent hydroklimatologie aan de IPB Universiteit ten zuiden van Jakarta.
Onderzoek wijst uit dat het effect van wolkenzaaiing lastig te meten is. Ook zijn er vragen over mogelijke schade door grootschalig gebruik van zilverjodide en over de kosten. “Het is een mitigerende maatregel, geen permanente oplossing”, erkende Budi Harsoyo, directeur weermodificatie bij weerdienst BMKG, die stelt dat er geen bewijs van schade is. Een door hem geleid onderzoek concludeerde dat een twaalfdaagse operatie in 2023 de vermoedelijke regenval verdubbelde en brandhaarden liet verdwijnen.
Waarom de veenbodems van Borneo zo gevaarlijk zijn
Indonesië beschikt over grote arealen tropisch veen. Nat vormen die een belangrijke koolstofopslag, maar droog worden ze uiterst brandbaar. Branden kunnen ondergronds blijven smeulen en snel weer oplaaien. Volgens milieuactivisten negeren maatregelen als wolkenzaaiing de onderliggende problemen, zoals de massale omzetting van regenwoud en veengebieden.
“De verantwoordelijkheid voor bescherming ligt bij de staat, door geen vergunningen af te geven in gebieden die kwetsbaar zijn voor brand”, zei Uli Arta Siagian van de lokale milieuorganisatie WALHI.
De techniek werd in Indonesië voor het eerst gebruikt in 1977 om een stuwdam te vullen. Nu staan volgens de overheid tientallen helikopters en vliegtuigen landelijk paraat. “We zijn alert op elke verandering in het weer, hoe klein ook, die tot regenwolken zou kunnen leiden”, aldus veiligheidsminister Djamari Chaniago.
Rook drijft opnieuw richting de buurlanden
Indonesië bestrijdt met enige regelmaat verwoestende branden die verstikkende rook over buurlanden Maleisië en Singapore sturen. De afgelopen dagen deed rook de luchtvervuiling in het Maleisische deel van Borneo pieken, wat leidde tot enkele schoolsluitingen. Naast wolkenzaaiing zet Indonesië in op het herbevochtigen van veengebieden en op het volgen van brandhaarden met satellieten en grondpatrouilles.
Grootschalige plantages mogen geen vuur gebruiken om land te ontginnen, al zijn kleine boeren daarvan uitgezonderd. De praktijk blijft echter wijdverbreid en geldt als oorzaak van de meeste branden. De minister van Milieu riep lokale overheden op preventieve patrouilles te versterken en moedigde “juridische sancties” aan, waaronder boetes en strafrechtelijke vervolging voor illegaal branden.
De branden van dit jaar worden versterkt door een krachtige El Niño, een natuurlijk klimaatverschijnsel dat wereldwijd de wind-, luchtdruk- en neerslagpatronen verandert. In Indonesië zorgt het doorgaans voor drogere omstandigheden en zware branden. De verbrande oppervlakte in enkel de eerste helft van dit jaar overtreft nu al het totale verlies over heel 2023, toen El Niño zich voor het laatst vormde. Actiegroep 350.org waarschuwde deze week dat klimaatverandering die trend verergert: El Niño “kwam boven op hogere wereldwijde basistemperaturen, wat extremer weer uitlokt.”
Is technologie als wolkenzaaiing een verstandige inzet tegen bosbranden, of leidt ze de aandacht af van de aanpak van ontbossing en veenverwoesting? Deel uw kijk hieronder.
